Điều quan trọng là, đừng bao giờ ngừng hỏi

390, 144 và 0

Mỗi ngày bạn đặt ra bao nhiêu câu hỏi cho người khác hoặc cho chính mình? 20? 50? 80?

Dù cho bạn có là một người-lớn-hỏi-nhiều-đến-khó-chịu đi nữa, bạn vẫn còn thua xa những đứa trẻ trong khoản đặt câu hỏi. Một nghiên cứu cho thấy: trung bình, một bé gái 4 tuổi hỏi người khác 390 câu hỏi một ngày! Một bé trai 9 tuổi? 144 câu hỏi một ngày.

IMG_1609

Hồi còn là sinh viên, tôi có đi làm gia sư Vật Lý luyện thi đại học cho 3 bạn cùng một lúc. Ngoài bài tập về nhà thông thường, tôi còn giao cho 3 bạn một “bài tập” kì quặc khác: Mỗi tuần, hãy đặt ra ít-nhất là 1 câu hỏi về bất cứ cái gì diễn ra xung quanh em, mà em nghĩ rằng có liên quan chút ít đến Vật Lý. Bất cứ cái gì. Không cần phải liên quan gì hết đến bài học của tuần đó. Tại sao khi cái quạt quay lại có gió mát? Tại sao khi đạp xe thì tóc lại bay bay? Tại sao khi đạp xe thì xe không đổ còn khi để xe đứng yên và không dựng chân chống thì xe lại đổ? Tại sao lại có gió? Vân vân và vân vân. Đó là một vài ví-dụ mà tôi đưa cho các em ấy, để chỉ ra rằng bài tập này dễ như thế nào. Vật Lý ở khắp-nơi xung quanh ta!
Bạn đoán xem, các em ý thực tế đã đặt được bao nhiêu câu hỏi?

Không một câu hỏi nào. 0. Zero. (Trong những tuần đầu tiên)

Tại sao lại như thế? Vì các em không quan tâm đến Vật Lý? Vì các em không coi bài tập đó là nghiêm túc? Vì các em đã đánh mất kĩ năng đặt câu hỏi?

Có một điều dễ dàng quan sát được là từ lúc còn mẫu giáo, cho đến khi học tiểu học, trung học, đại học, các bạn trẻ ngày càng hỏi ít đi. Và điều đó thì không hay một chút nào. Đến khi rời ghế nhà trường và đi làm, những người không-biết-hỏi sẽ không thể tiến nhanh, tiến xa được.

Đặt-câu-hỏi là một trong những kĩ năng sống quan trọng nhất

Những điểm khác biệt gì so với các loài động vật khác giúp loài người chúng ta trở thành giống loài “thống trị” trên Trái Đất? Nhiều, nhưng theo tôi quan trọng nhất là: khả năng tư duy – đặc biệt là tư duy trừu tượng, khả năng giao tiếp ở trình độ cao, và khả năng đặt câu hỏi.

Chính nhờ biết đặt-câu-hỏi, mà loài người phát triển được đến như ngày hôm nay, và sẽ còn tiếp tục tiến những bước dài. Nếu không có ai từng thắc mắc: Tại sao loài người chúng ta không thể bay? Nếu thực cơ thể chúng ta không được thiên nhiên thiết kế ra để bay, liệu có cách nào tự chúng ta thiết kế ra những cấu trúc giúp chúng ta bay lượn? Thì, đã không có chuyện bạn có thể uống cà phê buổi sáng ở Hà Nội và ăn trưa ở Sài Gòn.

Có rất, rất, rất nhiều lợi ích từ việc đặt câu hỏi, nhưng theo tôi đây là 3 ý quan trọng nhất:

IMG_1608

1. Hỏi, để làm sáng tỏ, để hiểu biết thêm, để giải nghĩa.

“Một người thông thái có thể học hỏi được nhiều từ một câu hỏi ngu ngốc hơn những gì một kẻ ngốc học hỏi được từ một câu trả lời thông thái.” – Bruce Lee (“A wise man can learn more from a foolish question than a fool can learn from a wise answer.”)

Vào giai đoạn cuối của Shark Dash, có một vấn đề kĩ thuật và một lập trình viên (LTV) kinh nghiệm nói với tôi rằng: Cái này khó anh ạ, phía server nó thiết kế hơi lởm, nên phía mình phải code nhiều, chắc mất 2 ngày. Vì vốn rất tin tưởng vào cậu đó – và vì chủ quan, lười biếng – tôi không hỏi gì thêm mà thông báo y nguyên như vậy với Producer của mình lúc đó là Christian. Christian không hài lòng với câu trả lời “2 ngày”, mà hỏi thêm: “Uhm, mày có thể giải thích sơ qua cho tao xem cách hoạt động của tính năng này như thế nào không? Phần server và phần client nói chuyện với nhau như thế nào? Có những thành phần nào tham gia vào tiến trình?..” Rất hào hứng, tôi lấy ra một tờ giấy, vẽ ra các thành phần liên quan, thỉnh thoảng quay sang cậu lập trình viên kia để xác nhận. Christian chăm chú lắng nghe, gật gù vì hiểu ra vấn đề…. Sau một hồi, không chỉ Christian hiểu rõ thêm mà tôi tin rằng chính tôi và cậu LTV đều đã có một cái nhìn tổng quan hơn, rõ ràng hơn về cái mình cần phải làm. Và rất có thể sẽ không cần đến 2 ngày, mà chỉ 1 ngày rưỡi thôi, vì chúng tôi đã hiểu vấn đề sâu sắc hơn nhiều.

2. Hỏi, để giải quyết vấn đề, để sáng tạo, để phát triển những ý tưởng mới.

“Chúng ta sống trong một thế giới được tạo ra từ những câu hỏi của chính mình” – David Cooperrider. (“We live in the worlds our questions create”)

Câu chuyện về Shark Dash ở trên chưa dừng lại ở đó. Ngay khi tôi đang sắp sửa kết thúc phần giải thích của mình, tôi cảm thấy có cái gì đó “éo đúng lắm”.
Tôi: “Uhm. Ở chỗ này, vì bên server không tự sửa giá trị này, nên chúng ta phải lưu giá trị cũ, uhm…”
Christian: “Uhm, cho tao hỏi ngu phát, từ phía client mình có sửa được giá trị này và lưu ngược lại lên server không?”
Tôi: “Đó chính xác là điều tao đang băn khoăn…”

Và boom. Chúng tôi nhận ra có một cách dễ dàng và an toàn hơn nhiều để giải quyết vấn đề. Và cậu lập trình viên đã hoàn thành công việc chỉ “sau một nốt nhạc” – như cách cậu ta hay nói, chứ không phải là 2 ngày nữa. Gọn gàng hơn. An toàn hơn.

Tất cả là nhờ những câu hỏi đơn giản “Tại sao? Sẽ thế nào? Liệu rằng…”.

3. Hỏi, để kết nối, để chia sẻ, để cảm thông.

“Chúng ta có thể tránh khỏi hầu hết sự hiểu lầm chỉ đơn giản bằng việc đặt câu hỏi (…)“ – Shannon L.Alder (“Most misunderstandings in the world could be avoided if people would simply take the time to ask, “What else could this mean?” “)

Một lần, khi tôi tầm 13-14 tuổi, có một người quen của gia đình đến chơi nhà chúng tôi. Khi tôi đi từ trên gác xuống thì bác đã đang ngồi nói chuyện rào rào rồi. Kiểu nói chuyện có phần vô duyên, kì lạ, kệch cỡm của bác khiến tôi hết sức khó chịu. Cho đến khi bác nhìn tôi và nói “Haizz, mẹ cháu vớ vẩn thật. Rõ ràng là sống giữa Hà Nội văn mình thế này mà có bệnh không biết đường chữa, để rồi chết trẻ như thế.” thì thực sự là tôi hết chịu nổi. Tôi chỉ “Vâng” một tiếng khó chịu rồi bỏ lên gác. Nhưng từ trước đó tôi đã để ý thấy có một cái chân giả bên cạnh bác ấy.

Sau khi bác kia về, tôi hỏi bác ruột của tôi: “Cái bác vừa rồi là ai đấy ạ, quen biết với nhà mình kiểu gì thế? Sao bác ấy lại bị cụt một chân thế ạ?” – “À, bác ấy khổ lắm. Trước làm cùng với ông. Có lần bác ý đã lao vào đường tàu hỏa để tự tử đấy, nhưng không chết, mà thành ra bị cụt chân như vậy.”

Tôi không còn nhớ cụ thể nhiều chi tiết khác mà bác tôi đã kể. Nhưng tôi nhớ như in cái cảm giác của mình khi ấy. Khi mà mọi nỗi bực dọc, khó chịu, hằn học đột nhiên biến mất. Mà tràn lên là một cảm giác thương cảm, xót xa. Về sau tôi cũng có gặp lại bác ấy vài lần. Vẫn lố lắm, nhưng tôi chỉ thấy thương.

“Điều quan trọng là, đừng bao giờ ngừng hỏi.”

Tôi xin trích câu nói trên của Albert Einstein để kết thúc. Bởi vì ngừng hỏi, nghĩa là ngừng học, ngừng tư duy, ngừng sáng tạo, ngừng cảm thông. Là ngừng sống.

Vậy đặt câu hỏi gì, như thế nào, cho đúng, cho hiệu quả? Đó là một câu hỏi hay, xin chờ ở phần sau.

Author: Nguyễn Huy Dũng

Everyday I lead 10+ game development teams, care for my family, write on this blog, and happily improve myself.

Bạn nghĩ gì, xin cứ nói?